تاريخ انتشار: 17/11/1388

 گروهی از مبتکران جوان ایتالیایی به تازگی ساخت اتوبوس‌های ویژه گردشگری کودکان و نوجوانان را به پایان رسانده اند؛ اتوبوس‌هایی که با کارکردهای چند منظوره آموزشی ــ تفریحی برای استفاده در سفرهای یک تا چند روزه دانش آموزان طراحی شده است. دانش آموزان در سفر با این اتوبوس‌های مجهز از کتابخانه اختصاصی و اینترنت و سینمای خانگی استفاده می‌کنند. کارشناسان ایتالیایی می‌گویند در صورت ساخت این اتوبوس‌ها گردشگری برای دانش آموزان و نوجوانان آسان‌تر می‌شود.

گردشگری و برنامه ریزی‌های مرتبط با آن هر چه بیشتر به سمت تخصصی شدن می‌رود و در این میان بسیاری از کشورهای جهان و نیز سرمایه گذاران بخش خصوصی صنعت گردشگری در صدد یافتن راهکارهای نوین برای جذب مخاطبان تازه هستند. کودکان و نوجوانان یکی از مهمترین گروه‌های هدف گردشگری به شمار می‌روند. نه تنها مدیران آژانس‌ها مسافرتی در این زمینه برنامه‌های جذابی دارند؛ که اساساً توجه به سفر و گردشگری در نظام آموزشی بسیاری از کشورهای جهان جایگاه تثبیت شده‌ای یافته و دانش آموزان در سنین مختلف بسیاری از مباحث آموزشی و درسی را در سفرهای درون شهری و در برخی مقاطع تحصیلی در سفرهای گروهی به خارج از کشور می‌آموزند.

رونق تورهای گردشگری کودکان و نوجوانان در بسیاری از کشورهای جهان مانند فرانسه، ایتالیا و انگلیس تا حدی است که برای گروه‌های سنی مختلف از ۷ تا ۱۶ سال برنامه‌های متعدد و متنوع طراحی شده و اجرا می‌شود و برخی از آژانس‌های مسافرتی صرفا در این زمینه خاص فعالیت می‌کنند. این در حالی است که ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های بالقوه ای که در زمینه گردشگری کودکان و نوجوانان وجود دارد در ایران علی رغم سابقه تاریخی طولانی ناشناخته مانده و نه مدیران سازمان های دولتی و نه سرمایه گذاران بخش خصوصی توجه چندانی به ظرفیت های این حوزه نداشته اند؛ حال آنکه تقویت گردشگری کودکان و نوجوانان و نگاهی تخصصی به این بخش نه تنها موجب رونق گرفتن صنعت گردشگری کشور خواهد شد؛ بلکه از منظر کارکردهای آموزشی در سنین کودکی و نیز کاهش آسیب های اجتماعی در دوران نوجوانی بسیار قابل تأمل است.

گردشگری کودکان و نوجوانان در ارتباط با «سیاست های آموزشی» و « برنامه های اوقات فراغت» تعریف می شود. به این ترتیب کودکان و نوجوانان چه در زمان اشتغال به تحصیل و چه در تعطیلات تابستانی می توانند بخشی از زمان خود را برای استفاده از این برنامه ها تنظیم کنند.

مهرناز یوسفی، کارشناس پرورشی آموزش و پرورش معتقد است برای فراغت کودکان و نوجوانان در ایران هیچ برنامه مدون ، کارشناسی شده و قابل اطمینانی وجود ندارد و در شرایطی که کودکان و نوجوانان از حداقل های برنامه ریزی های فرهنگی و استانداردهای آموزشی در مهمترين زمينه ها برخوردار نیستند، گردشگری کودک و نوجوان در ایران موضوعی «لوکس» به نظر می رسد.

به گفته یوسفی در یک نظام آموزشی فعال و مبتنی بر شیوه های مشارکتی، سفر یکی از الزامات و بایسته های برنامه ریزی آموزشی است و در بسیاری از کشورهای جهان زنگ تاریخ و جغرافیا جزء پر مخاطب ترین کلاس های درس مدارس است؛ چرا که با این شیوه اداره می شود. اما نظام آموزشی ما در ایران کمترین ظرفیتی را برای اجرای چنین شیوه هایی پیش بینی نکرده؛ حافظه محور است و به همین دلیل دانش آموزان اغلب دریافت های ناقصی از این دروس دارند و حتی شهری که در آن زندگی می کنند را هم به درستی نمی شناسند و اگر از آنها بخواهید نام ۵ اثر شاخص تاریخی را نام ببرند، نمی توانند؛ چرا که صرفا مدتی کوتاه آنها را به خاطر سپرده اند. حتی یکبار هم قله دماوند را از نزدیک ندیده اند و یا برای مثال تخت جمشید برای آنها نامی بیشتر نیست؛ بنابراین اهمیت آن را در تاریخ و فرهنگ کشور درک نمی کند.در صورتی که درس هایی مانند جغرافیا و تاریخ ظرفيت هاي بيشتري را برای تدریس به صورت کارگاهی یا به اصطلاح ساده تر «گردش علمی» دارند و می توان مفاهيم سخت و دشوار آنها را در قالب داستان هاي تاريخي يا بازديدهاي ميداني در ذهن دانش آموزان نهادينه كرد.

گردش علمی، فعالیتی تجربی و خارج از کلاس است که در آزمایشگاه یا کتابخانه صورت می گیرد . در این روش حس کنجکاوی فراگیر كودكان تحریک شده و برای آنها فرصتی فراهم می شود تا به اکتشاف بپردازند.

یعقوب محمودی، کارشناس آموزشی در این باره می گوید: هدفی که آموزش عالی جغرافیا دنبال می‌کند آماده‌سازی انسان برای زندگی در دنیایی نو است؛ دنیایی که حاصل تلاش و کوشش معقول و یا غیر معقول انسان است در برخورد با محیطی که در آن زندگی می‌کند.

به گفته او ، گردش علمی در درس جغرافیا و سایر دروس موجب پرورش مهارت‌های روانی ــ حرکتی در دانش‌آموزان می‌شود و ضمن تأیید مفاهیم آموخته شده قبلی، مطالب آموزشی جدید را در ذهن آنان تثبیت می کند. از سوی دیگر در گردش علمی، آن دسته از تجارب آموزشی که به طور انتزاعی قابل درک نیستند یا درک آنها مشکل است بهتر فهمیده می‌شوند. یکی دیگر از مزیت‌های آموزش از طریق گردش علمی آن است که ضمن تلفیق دروس مختلف برنامه‌های آموزشی مدرسه، لذت یادگیری را به دانش‌آموزان می‌چشاند.

به اعتقاد کارشناسان آموزشی گنجاندن سفر و توجه به مقوله گردشگری در برنامه های آموزشی کودکان و نوجوانان «تفکر علمی» را در آنها افزایش می دهد؛ روحیه کار گروهی و مشارکت را در آنها تقویت کرده و موجب افزایش بهره وری آموزشی می شود.

از سوی دیگر از منظر روانشناسی توجه به سفر و گردشگري علمی در برنامه های آموزشی مدارس، راهکاری کم هزینه و سازنده برای پیشگیری از آسیب های اجتماعی است. روانشناسان این موضوع را در ارتباط با آسیب هایی چون فرار از خانه و مدرسه مورد توجه قرار می دهند.

نکته ای که فاطمه قاسم زاده ، روانشناس درباره آن می گوید: نظام آموزشی موجود دانش آموزان را دلزده می کند. فرار از خانه و مدرسه به فشارهای درسی و شیوه های آموزش و پرورش ما برمی گردد و مسائلی مثل تأکید بر نمره، مقایسه یا رقابت زیاد، کار انفرادی، کمبود روش های عملی، حجم بالای کتاب های درسی و غیرکاربردی بودن درس ها از دلایل عمده دلزدگی بچه ها از مدرسه است. آموختن جزء ذات هر انسانی است. اگر شیوه های آموزشی ما درست باشد، هیچ کودک و نوجوانی از مدرسه فرار نخواهد کرد. محیط های ما جذابيت كافي ندارند. در محیط مدرسه شخصيت بچه ها شکل می گیرد و اگر این محیط را با علاقه سپری کنند و به توانمندی برسند، بسیاری مسائل حل خواهد شد.

با وجود نقش تعیین کننده و مؤثری که گردشگری در جذاب سازی متون آموزشی و رشد خلاقیت های دانش آموزان خواهد داشت، به نظر می رسد وارد کردن این فاکتور ها در نظام آموزشی کشور  به دلایل متعدد به سادگی امکان پذیر نباشد. از سویی نظام آموزشی حافظه محور، مدیران و معلمان را برای اینکه بتوانند در برنامه ریزی های آموزشی و کلاس های درس ، خلاقیت بیشتری به خرج بدهند محدود می کند و از سوي ديگر مدارس كه اغلب با بيشترين محدوديت هاي مالي مواجه هستند، كمترين استانداردها براي آنها پيش بيني نشده و در اداره امور جاري و پرداخت هزينه هاي اساسي درمانده اند، پرداختن به سفر يا گردشگري را در اولويت ندانسته و به آن نمي پردازند.

برگرفته از: توريست آنلاين